Kim był św. Marcin? Historia i legenda
Święty Marcin, znany jako biskup Tours, urodził się w IV w. na terenach dzisiejszych Węgier. Wywodził się z rodziny rzymskiego legionisty. W młodości sam zaciągnął się do armii, jednak to nie osiągnięcia na polu bitwy przyniosły mu sławę. Porzucił wojsko i poświęcił się życiu duchownemu. Z czasem został biskupem Tours, choć – jak głosi legenda – długo opierał się przed przyjęciem tej godności, chowając się nawet przed wysłannikami Kościoła. Jego kryjówkę zdradziły jednak gęsi, które odtąd nieodłącznie towarzyszą świętomarcińskim obchodom.
Inna legenda mówi, że gdy spotkał zziębniętego żebraka, bez wahania podzielił się z nim swoim płaszczem. Właśnie dlatego św. Marcin jest patronem ubogich, ale też żołnierzy, dzieci, podróżników, kowali, hotelarzy, a nawet właścicieli winnic. W ikonografii najczęściej przedstawiany jest jako rycerz na białym koniu, który oddaje swój płaszcz potrzebującemu.
Zwyczaje świętomarcińskie w Polsce – rogale świętomarcińskie
Nic nie kojarzy się z Dniem św. Marcina bardziej niż słynne rogale z białym makiem, orzechami i bakaliami. W Poznaniu wypiekane są tradycyjnie od XIX w., a ich kształt ma przypominać podkowę konia świętego. Legenda głosi, że pewien cukiernik zainspirowany kazaniem o pomaganiu biednym przygotował blachy słodkich wypieków, które rozdał potrzebującym.
Od 2008 r. rogal świętomarciński jest produktem chronionym unijnym certyfikatem geograficznym – może być wypiekany wyłącznie na terenie Wielkopolski według ściśle określonej receptury.
Gęsina na św. Marcina
Drugim, nieodłącznym elementem świętomarcińskiego stołu jest gęsina. W przeszłości w listopadzie kończył się sezon prac polowych i zaczynano przygotowywać zapasy na zimę. Pieczona gęś symbolizowała obfitość i pomyślność na nadchodzące miesiące. W niektórych regionach organizowane są nawet konkursy na najdorodniejszą gęś, a wspólne biesiadowanie sprzyja integracji lokalnych społeczności.
Jak obchodzi się dzień św. Marcina w Poznaniu?
Poznań, miasto szczególnie związane z postacią świętego Marcina, 11 listopada zamienia się w tętniące życiem centrum obchodów. Od 1993 r. na ulicy Święty Marcin odbywa się wielki festyn pod nazwą „Imieniny ulicy”. Przez miasto przechodzi barwna parada, na czele której jedzie jeździec przebrany za świętego Marcina. Uroczysty moment stanowi przekazanie kluczy do miasta przez prezydenta w ręce świętego.
To także dzień konkursów na najlepsze rogale, najpiękniejszy lampion i najsmaczniejszą gęś. Dzieci niosą własnoręcznie wykonane lampiony, a wieczorem całe rodziny spotykają się na wspólnej zabawie, inscenizacjach legend i degustacjach lokalnych przysmaków.
Jak obchodzi się dzień św. Marcina w innych regionach Polski?
Święto świętego Marcina obchodzone jest nie tylko w Wielkopolsce. W województwie śląskim, na Podlasiu czy Pomorzu również pielęgnuje się tradycje związane z tym dniem. W okolicach Hajnówki do dziś piecze się słynne „marcinki” – wielowarstwowe ciasta, które w 2016 r. trafiły na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa.
Dzień świętego Marcina w Europie
Dzień św. Marcina w Niemczech
Dzień św. Marcina znany jako w Niemczech jako Sankt-Martinstag. Najbardziej rozpoznawalnym elementem obchodów są barwne pochody, podczas których najmłodsi niosą własnoręcznie wykonane lampiony, śpiewają tradycyjne pieśni i wspominają historię św. Marcina. W wielu miastach orszakowi przewodzi postać św. Marcina na koniu, a wieczorne przemarsze kończą się często przy ognisku, gdzie dzieci odgrywają scenki nawiązujące do legendy o świętym.
Obchody Dnia św. Marcina to także okazja do skosztowania sezonowych przysmaków. Na stołach króluje pieczona gęś. Dzieci zajadają się również bułeczkach w kształcie ludzika – Weckmanna, które można kupić jesienią w każdej piekarni.
Dzień św. Marcina w Portugalii – kasztany i młode wino zamiast gęsi
W Portugalii dzień św. Marcina, czyli Dia de São Martinho, obchodzony jest równie radośnie. 11 listopada ulice portugalskich miast, a zwłaszcza Lizbony, pachną pieczonymi kasztanami, które stały się nieodłącznym symbolem tego święta. Na każdym kroku można spotkać sprzedawców oferujących ciepłe kasztany podawane w papierowych tubach i posypywane grubą solą.
Święto św. Marcina w Portugalii to także czas degustacji młodego wina oraz tradycyjnego likieru jeropiga.
Obchody św. Marcina w Holandii, Austrii, Francji, na Węgrzech i w Estonii
Obchody świętomarcińskie mają międzynarodowy charakter. W Holandii, podobnie jak w Niemczech, dzieci maszerują z kolorowymi lampionami w uroczystych pochodach, śpiewając okolicznościowe pieśni. W Austrii i Francji, a także na Węgrzech, gdzie św. Marcin się urodził, tradycyjne biesiady przy gęsinie i młodym winie kończą jesienny sezon rolniczy. W Estonii natomiast dzieci przebierają się i odwiedzają domy sąsiadów, składając życzenia i śpiewając piosenki, za co otrzymują drobne upominki i słodycze.
Wróżby i przysłowia związane z Dniem św. Marcina
Dzień św. Marcina od wieków uznawany jest za zwiastun zimy. Stąd wiele ludowych przysłów pogodowych:
- „Od świętego Marcina zima się zaczyna”
- „Na świętego Marcina najlepsza gęsina”
- „Jaki dzień świętego Marcina, taka będzie cała zima”
- „Jak Marcin na białym koniu jedzie, to lekką zimę przywiedzie”
W niektórych regionach z kości gęsi wróżono pogodę na nadchodzący rok, a wśród dzieci popularne były zabawy i konkursy na najpiękniejsze marcinkowe ozdoby.
Źródło: poznan.pl, gov.pl, olgietta.com, infolizbona.pl
- Grzyb pożarł atrakcję za 4 miliony złotych. Miasto idzie do sądu!
- „To duży palec stopy i w 100% ludzka kość”. W nekropolii Piastów pokazano niezwykły eksponat
- Rodzice w Poznaniu zaskoczyli wszystkich! Takiego imienia dla dziewczynki jeszcze nie było
- Jak rozpoznać prawdziwego rogala świętomarcińskiego? Sprawdź, zanim kupisz!
- Śladami Borejków po Poznaniu. Powstał „Poznański Szlak Jeżycjady” im. Małgorzaty Musierowicz
